Wiele się mówi o introwersji i ekstrawersji, jako o dwóch przeciwstawnych cechach osobowościowych. Mało kto ma świadomość istnienia jeszcze jednego typu, którym jest ambiwersja. Czym ona jest? Jakimi cechami charakteru wyróżniają się ambiwertycy?
- Jakie są trzy typy osobowości?
- Czym jest ambiwersja?
- Jakie są cechy osoby ambiwertycznej?
- Jak określić jaką osobowość się posiada?
Trzy główne typy osobowości według psychologii
Każdy z nas spotkał się z dwoma typami osobowości: ekstrawertykiem i introwertykiem. Jako pierwszy, typy osobowości opisywał Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra i twórca psychologii analitycznej, który w swojej teorii z 1921 roku skupiał się właśnie na tych dwóch najbardziej rozpoznawalnych kategoriach. Ekstrawertyk to osoba, która czerpie energię z bycia w towarzystwie i ciągłym ruchu, z kolei introwertyk zdecydowanie bardziej ceni sobie samotność i swoje wewnętrzne przeżycia. Jung zakładał, że kierunek przepływu energii psychicznej — na zewnątrz lub do wewnątrz — determinuje podstawową orientację jednostki wobec świata. Typologie osobowości można rozpatrywać z innej perspektywy, przez pryzmat tego, czy nasza postawa życiowa opiera się na dawaniu czy braniu. Energia czerpana z kontaktów z ludźmi to jednak tylko jedna z cech charakteryzujących osobę ekstrawertyczną.
Przez wiele osób opisy tych dwóch osobowości uznane były za zbyt duże uproszenie, ponieważ jak się okazało, istniała spora grupa osób, która nie utożsamiała się z żadnym z nich. Badania empiryczne wykazały, że większość populacji nie mieści się w skrajnych kategoriach, lecz porusza się w pewnym kontinuum między nimi. Dlatego też zdecydowano, że należy dopisać do tego jeszcze jeden typ, który nazwano ambiwersją, a która uznawana jest za połączenie cech intro- i ekstrawertycznych. Ten trzeci typ zyskał uznanie dopiero w XX wieku, kiedy psychologia zaczęła odchodzić od sztywnych klasyfikacji na rzecz bardziej elastycznych modeli.
Definicja i geneza pojęcia ambiwersji
Teraz warto się zastanowić nad tym, czym właściwie jest ambiwersja i co skrywa się pod tym niezbyt jasnym pojęciem. Na początku warto wspomnieć o tym, że ten typ osobowości w pewien sposób łączy cechy dwóch dobrze znanych nam typów (introwertyka i ekstrawertyka), nie będąc przy tym ich prostą średnią. Jest to odpowiedź na pewną niedogodność, z jaką zmagało się wielu ludzi, a którzy nie byli w stanie określić siebie mianem introwertyka lub osoby ekstrawertycznej. Za twórcę tego pojęcia uważa się psychologa Hansa Eysencka, brytyjskiego badacza pochodzenia niemieckiego, który w latach 60. XX wieku rozwinął trójwymiarowy model osobowości.
Eysenck zauważył, że orientacja intro- i ekstrawertyczna nie jest cechą dychotomiczną, lecz continuum, na którym większość ludzi zajmuje pozycję pośrednią. Ambiwersja w jego rozumieniu to nie brak określonej osobowości, ale zdolność do elastycznego przechodzenia między stylami funkcjonowania w zależności od kontekstu sytuacyjnego i aktualnych potrzeb. Późniejsze badania neurobiologiczne potwierdziły, że ambiwertycy wykazują pośredni poziom pobudzenia korowego, co pozwala im zarówno na aktywność społeczną, jak i refleksję w samotności.
Charakterystyczne cechy osoby ambiwertycznej
Ponieważ ambiwertyk to połączenie dwóch osobowości, logicznym wydaje się, że taka osoba wykazuje się cechami charakterystycznymi zarówno dla introwertyków, jak i ekstrawertyków. Wśród nich można wymienić:
- Stosunek do relacji społecznych jest zmienny — potrafi być otwarty, aby po chwili zamknąć się przed innymi, nie z powodu lęku, lecz naturalnej potrzeby regeneracji
- Mimo dojrzałości emocjonalnej, zdarza się mu zachowywać infantylnie i tracić panowanie nad emocjami, szczególnie w sytuacjach długotrwałego przeciążenia bodźcami
- Przy większej ilości znajomych jest to osoba miła i sympatyczna, przy indywidualnych bliskich relacjach jest dominujący i niezależny, co wynika z potrzeby autentyczności w relacjach jeden na jeden
- Posiada zdolności przywódcze, jednak zdecydowanie lepiej czuje się kierując niewielkimi grupami, gdzie może balansować między dynamiką grupową a indywidualnym podejściem
- Takie osoby są pracowite, sumienne i ambitne, ponieważ potrafią czerpać motywację zarówno z wewnętrznych celów, jak i zewnętrznego uznania
- Nie stanowi dla nich problemów elastyczność i przymus dostosowania się do sytuacji i zmian — ich naturalna dwoistość ułatwia adaptację w różnych środowiskach
Czy więc w takim razie ambiwertyk jest osobowością nijaką? Nic z tych rzeczy! Większość ludzi cechuje się ambiwersją — szacunki wskazują, że nawet 60–70% populacji mieści się w tym środkowym zakresie. Potrafimy odnaleźć się w towarzystwie i być w centrum uwagi, ale czasem też lepiej czujemy się w samotności i ciszy. Innymi słowy, potrafimy dostosować się do otoczenia i własnych potrzeb, co w dynamicznym świecie stanowi znaczącą przewagę adaptacyjną. Ambiwertycy często osiągają sukcesy w zawodach wymagających zarówno umiejętności interpersonalnych, jak i zdolności do samodzielnej, głębokiej pracy.
Jak określić własny typ osobowości
Wiele osób określa siebie mianem introwertyka lub ekstrawertyka, ale bywa też i tak, że nie jesteśmy w stanie jednoznacznie stwierdzić, która osobowość do nas pasuje. Warto jest tutaj zadać sobie kilka istotnych pytań diagnostycznych:
- Czy lubimy spędzać czas z ludźmi czy jednak wolimy pozostać sami? A może to zależy od dnia, samopoczucia i rodzaju interakcji?
- Jak czujemy się w konkretnych sytuacjach? Jesteśmy pewni siebie czy może zamykamy się w sobie? Czy nasza reakcja zmienia się w zależności od kontekstu?
- Czy jesteśmy w stanie określić siebie jako introwertyka lub ekstrawertyka bez wahania, czy pojawia się dyskomfort przy tej klasyfikacji?
- Jak czujemy się gdy pozostajemy całkowicie sami? Czujemy się komfortowo czy ciągnie nas do ludzi? A może po pewnym czasie samotności pojawia się potrzeba kontaktu?
- Jaki tryb pracy wolimy? W swoim własnym zaciszu i sami czy w grupie? Czy potrafimy efektywnie funkcjonować w obu wariantach?
Jeżeli nie jesteśmy w stanie jednoznacznie odpowiedzieć na wszystkie pytania „tak” lub „nie”, za to stwierdzamy, że bywa z tym różnie, najprawdopodobniej jest się ambiwertykiem. Dobrym testem może być także obserwacja, jak długo potrafimy wytrzymać w intensywnej interakcji społecznej i jak szybko odczuwamy potrzebę wyciszenia — ambiwertycy zazwyczaj potrzebują umiarkowanej dawki obu. Warto także zwrócić uwagę na to, czy nasze zachowanie zmienia się znacząco w zależności od roli społecznej (praca, dom, przyjaciele) — taka elastyczność to typowa cecha ambiwersji.