Sen u osób starszych często może budzić zarówno ciekawość, jak i niepokój u bliskich. Jedni traktują go jako naturalny element wieku, inni zastanawiają się, czy nie kryje się za nim coś więcej. Potrzeba snu u seniorów nie bierze się z jednego powodu i często jest naturalną częścią zmian zachodzących w organizmie i codziennym trybie życia. Co tak naprawdę stoi za tym, że starsza osoba częściej ucina sobie drzemki?
Naturalne zmiany organizmu i stylu życia seniorów wpływające na sen
Z wiekiem spada tolerancja na wysiłek. Taka sama długość spaceru, która kiedyś nie sprawiała trudności, dziś może przyczynić się do zmęczenia nóg i pleców. Organizm starszych osób wolniej odbudowuje siły, więc szybciej domaga się przerwy. Drzemka może pomóc odzyskać potrzebną energię, o ile ma odpowiednią długość i odbędzie się o właściwej porze. Najczęściej wystarcza 20–40 minut odpoczynku, żeby poczuć się lepiej i wrócić do codziennych zajęć. Regeneracja po obiedzie zwykle nie zaburza snu nocnego, jednak ta późnym popołudniem potrafi zaburzyć naturalne godziny zasypiania.
Zmienia się też rytm dnia, bo po przejściu na emeryturę nie trzeba już wstawać o stałej porze ani podporządkowywać życie pracy. Gdy senior ma mało ruchu i rzadko wychodzi z domu, ciało łatwiej przechodzi w tryb „odpoczynku”. Dobrym przykładem jest sytuacja, gdy ktoś przez kilka dni nie ma żadnego planu poza posiłkami. Drzemki pojawiają się wtedy częściej, bo brakuje naturalnych momentów pobudzenia. Poradzić sobie z tym pomaga prosty rytuał. Krótki spacer rano, trochę światła dziennego i znalezienie hobby potrafią ustabilizować pory snu.
Wpływ zdrowia, leków i jakości snu na odczuwanie senności
Na sen starszych osób wpływ ma przede wszystkim stan zdrowia. Przewlekły ból, choroby serca, cukrzyca czy problemy z tarczycą mogą powodować stałe zmęczenie. Podobnie działają niedobory, na przykład żelaza lub witaminy B12, bo organizm ma wtedy mniej energii do codziennego funkcjonowania. Senior może spać dłużej, bo próbuje w ten sposób odzyskać siły.
Ważną rolę odgrywają też przyjmowane leki. Część preparatów ma działanie uspokajające, obniża napięcie albo wywołuje senność jako efekt uboczny. Czasem wystarczy zmiana dawki lub pory przyjmowania, by senior czuł się w ciągu dnia lepiej. Jeśli senność pojawiła się po włączeniu nowego leku, dobrze jest to skonsultować z lekarzem.
Bardzo częstą przyczyną jest także słaby sen w nocy. Senior może spać długo, ale płytko. Budzi się on kilka razy, wstaje do toalety, nie jest w stanie zasnąć przez zgagę albo męczy go zespół niespokojnych nóg. Jeśli noc nie zapewnia pełnej regeneracji, to w dzień pojawia się potrzeba odsypiania. W takim przypadku lepiej skupić się na jakości snu i przyczynie wybudzeń niż walczyć z samą drzemką.
Czynniki psychiczne i społeczne zwiększające potrzebę snu
Senność nie zawsze ma źródło w kondycji fizycznej ciała. Czasem stoją za nią kondycja psychiczna i przygnębiająca codzienność. Stres, żałoba, choroba bliskiej osoby potrafią wyczerpać bardziej niż wysiłek fizyczny. Wtedy sen bywa sposobem na chwilowe wyciszenie. Senior może mówić, że „nie ma siły”, chociaż nie wykonywał żadnych ciężkich prac. To nie musi być lenistwo, tylko przeciążenie emocjonalne.
Dużą rolę odgrywa też samotność. Gdy dni są podobne i brakuje w nich rozmów, spotkań lub nawet małych spraw do załatwienia, łatwo wpaść w apatię. Często pomaga prosta zmiana, na przykład codzienna rozmowa przez telefon, wspólne wyjście do sklepu, krótkie spotkanie w weekend. To niewielkie gesty, które sprawiają, że dzień staje się mniej monotonny.
Warto też pamiętać o depresji u osób starszych. Może objawiać się ona właśnie sennością, trudną pobudką i częstymi drzemkami. Jeśli dochodzi do tego smutek, wycofanie i brak zainteresowania tym, co wcześniej cieszyło, dobrze poszukać wsparcia u psychologa.
Sen w starszym wieku często wygląda inaczej niż kiedyś i nie zawsze jest powodem do niepokoju. Niejednokrotnie to naturalna reakcja na spokojniejszy rytm dnia, a czasem sygnał, że organizm próbuje sobie z czymś poradzić. Najważniejsze jest uważne obserwowanie zmian i reagowanie wtedy, gdy coś zaczyna odbiegać od normalnego zachowania danej osoby. Jeżeli masz wątpliwości co do prawidłowości snu seniora, nie bagatelizuj ich i porozmawiaj z lekarzem. A jeśli ten tekst pomógł Ci lepiej zrozumieć sytuację bliskiej osoby, podziel się nim z kimś, kto może mieć podobne pytania.