Zdarza się, że po przejściu ze szkoły podstawowej do gimnazjum lub z gimnazjum do liceum nastolatka przeżywa trudne chwile. Nie zawsze bowiem znajduje przyjaciół i jest akceptowana. Bywa, że do problemów w kontaktach z rówieśnikami dochodzą kłopoty z nauką. Jak pomóc córce zaaklimatyzować się w nowym miejscu tak, by zyskała koleżanki i kolegów?
- Skąd biorą się kłopoty nastolatki w kontaktach z rówieśnikami?
- Co można zrobić dla odrzuconej nastolatki?
- Nastolatka i złe towarzystwo
- Kiedy konieczna jest współpraca z psychologiem?
Skąd biorą się kłopoty nastolatki w kontaktach z rówieśnikami?
Problemy nastolatków są o wiele bardziej złożone niż nam się wydaje. Zmiana szkoły, nowi nauczyciele i środowisko powodują, że nawiązanie kontaktu z rówieśnikami nie zawsze jest łatwe. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele. Bywa, że nastolatka mocno odstaje od grupy kolegów i koleżanek pod jakimś względem – może chodzić o sposób ubierania się, inne wyznanie, problemy z higieną lub o sam sposób zachowania, którego nie akceptuje grupa.
Niejednokrotnie nastolatka sama nie potrafi zidentyfikować źródła swoich trudności i zamyka się w sobie. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy różnice dotyczą sfery psychologicznej – na przykład zaniżonej samooceny, lęku społecznego lub niskiego poziomu kompetencji społecznych. W takich sytuacjach młoda osoba może zacząć unikać nowych znajomości, uważając z góry, że zostanie odrzucona. To błędne koło dodatkowo pogłębia izolację.
Co można zrobić dla odrzuconej nastolatki?
Przede wszystkim bardzo ważna jest tutaj współpraca rodziców z pedagogami. Wiele zależy naturalnie od szkoły i wieku nastolatki. Nauczyciel lub wychowawca powinien zacząć kłaść większy nacisk na lekcje-pogadanki na temat przyjaźni i zachowań w grupie. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest organizowanie zabaw, które mają na celu zintegrowanie klasy i tym samym włączenie odrzuconego ucznia „do kręgu” kolegów i koleżanek.
Należy jednak uważać, by nie zrobić tym jeszcze większej krzywdy nastolatce. Jeśli na przykład ćwiczenia sportowe i gry zespołowe nie są jej najmocniejszą stroną, a nauczyciel właśnie na nich oprze program integracji, wtedy to, że odstaje od reszty będzie tylko bardziej widoczne i może się nasilić. Zamiast tego warto poszukać aktywności, w których nastolatka czuje się pewniej – np. działań artystycznych, debat czy projektów grupowych opartych na talentach poszczególnych uczniów.
Również rodzice powinni bacznie obserwować swoją pociechę i reagować w porę. Zachowania takie jak wycofanie, płacz w ukryciu lub w nocy, unikanie rozmów o szkole mogą świadczyć o poważnie zaburzonych relacjach z rówieśnikami. Warto trzymać rękę na pulsie, bo nastolatka, która doświadcza w szkole mobbingu, a potem hejtu może nie wytrzymać psychicznie. Nie bójmy się pytać wprost o to, co dzieje się w klasie – nawet jeśli dziecko początkowo zbija nas z tropu lub odpowiada wymijająco.
Nastolatka i złe towarzystwo
Bardzo często nastolatka, która nie chce odstawać od grupy decyduje się przyjąć zasady panujące w gronie koleżanek i kolegów nawet jeśli są one szkodliwe. Zdarza się, że warunkiem dostąpienia do grona nastolatków jest picie alkoholu, palenie papierosów, branie narkotyków i uprawianie seksu. Presja rówieśnicza w tym wieku potrafi być tak przemożna, że młoda osoba rezygnuje z własnych wartości, by tylko poczuć się częścią grupy.
Rodzice mają tu niełatwe zadanie, muszą bowiem rozpoznać czy ich dziecko nie obraca się w nieodpowiednich dla siebie kręgach. Warto zwrócić uwagę na takie zachowania jak:
- izolowanie się
- agresja
- smutek
- niechęć
- niemoc
- brak ochoty na rozmowę
- zbytnia pobudliwość
- rozszerzone źrenice
- nagłe zmiany w wyglądzie lub sposobie ubierania się
- nowe, nieznane dotąd koleżanki lub koledzy, o których dziecko niechętnie opowiada
Pierwszą rzeczą jaką należy wtedy zrobić jest odpowiednia reakcja rodzica – należy dziecko zabrać do poradni, nawet do lekarza rodzinnego i poddać je badaniom. Nie czekajmy z nadzieją, że „samo przejdzie”. Im szybciej zareagujemy, tym większa szansa, że unikniemy poważniejszych konsekwencji zdrowotnych i społecznych.
Kiedy konieczna jest współpraca z psychologiem?
Jeśli wysiłki wychowawcy i rodziców nie przynoszą efektów i nastolatka nadal nie ma koleżanek, warto zastanowić się nad konsultacją lub stałą współpracą z terapeutą. Pomoże to młodej dziewczynie dowiedzieć się, gdzie leży źródło problemu, czyli braku przyjaciół. Specjalista wskaże też zachowania, które należy przepracować, bo być może nastolatka uznała, że nikt w grupie rówieśników nie dorównuje jej poziomem intelektualnym. To częsty problem nadmiernie rozwiniętej młodzieży, która zamiast spędzać czas w towarzystwie rówieśników woli zdobywać wiedzę i tylko czytać książki.
Szczególnie przydatna jest taka pomoc psychologa, gdy nastolatka doświadcza uporczywego smutku, myśli rezygnacyjnych lub objawów lękowych. Czasem w grę wchodzą głębsze zaburzenia emocjonalne, które wymagają wsparcia farmakologicznego lub długoterminowej terapii. Nie należy traktować wizyty u specjalisty jako ostateczności – często kilka sesji wystarcza, by nastolatka odzyskała wiarę w siebie i nauczyła się efektywniejszych strategii budowania relacji.
Przede wszystkim nie można dopuszczać do sytuacji kiedy w szkole pojawi się mobbing stosowany przez rówieśników. Może to mieć tragiczne skutki, a liczyć na fakt, że konflikt sam się rozwiąże także nie należy. Częste rozmowy, praca z psychologiem, a także baczne obserwowanie zachowania dziecka mogą pomóc odkryć, jakie tak naprawdę nastolatka ma relacje w grupie. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo emocjonalne młodego człowieka, lepiej podjąć działania zbyt wcześnie niż zbyt późno.