Pomoc adwokata odgrywa ogromną rolę w postępowaniu karnym. Bardzo ważne jest szybkie podjęcie działań już na samym początku, umożliwi to uzyskanie niskiego wymiaru kary, a nawet uniewinnienie. Na czym polegają te działania? W jaki sposób adwokat może pomóc po aresztowaniu?
- Zatrzymanie a tymczasowe aresztowanie
- Adwokat przyjmuje linię obrony
- Adwokat łącznikiem z bliskimi
- W czym jeszcze może pomóc adwokat?
Zatrzymanie a tymczasowe aresztowanie
Aresztowanie tymczasowe często mylnie utożsamiane jest z zatrzymaniem, które oznacza coś zupełnie innego. Osoba zatrzymana zostaje osadzona w areszcie policyjnym na maksymalnie 48 godzin. Następnie właściwy sąd ma 24 godziny na podjęcie decyzji o ewentualnym aresztowaniu zatrzymanego. To dwa odmienne środki procesowe — zatrzymanie ma charakter doraźny i służy zabezpieczeniu toku postępowania, tymczasowe aresztowanie zaś jest najsurowszym środkiem zapobiegawczym w polskim prawie karnym.
Aresztowanie tymczasowe, potocznie nazywane też aresztem, to najsurowszy w Polsce środek zapobiegawczy o charakterze izolacyjnym. W tym przypadku podejrzany, po przedstawieniu zarzutów i przesłuchaniu przez prokuratora, zostaje osadzony na terenie aresztu śledczego (najczęściej na okres od jednego do trzech miesięcy). Stosowane jest wówczas, gdy zachodzi uzasadniona obawa ucieczki, ukrywania się, zatarcia śladów przestępstwa lub matactwa procesowego. W tym momencie kluczową rolę odgrywa adwokat, który pomaga aresztowanemu podczas całego procesu karnego. Może on skutecznie wnioskować o zastosowanie łagodniejszych środków zapobiegawczych, takich jak dozór policyjny, poręczenie majątkowe lub zakaz opuszczania kraju. Taka obrona wymaga gruntownej znajomości przepisów kodeksu postępowania karnego oraz umiejętności argumentacji przed sądem.
Adwokat przyjmuje linię obrony
Prowadzenie sprawy karnej po aresztowaniu wymaga od adwokata sporej wiedzy i doświadczenia. To właśnie na tym etapie musi on opracować właściwą taktykę obrończą. Dobry adwokat szczegółowo analizuje udostępnione mu materiały postępowania, a także bierze udział w czynnościach przesłuchania i pozostałych czynnościach postępowania. Weryfikuje protokoły z przesłuchań, opinię biegłych, zabezpieczone dowody rzeczowe oraz zeznania świadków. Na podstawie tych dokumentów tworzy linię obrony — określa, czy klient ma przyznać się do winy, czy konsekwentnie zaprzeczać zarzutom, jakie argumenty podnosić w toku postępowania.
Bardzo ważne jest stosowanie się do zaleceń adwokata, który doradzi swojemu klientowi, w jaki sposób ma się zachowywać podczas wszelkich czynności procesowych. Niestosowanie się do tych zaleceń może przynieść negatywne skutki dla aresztowanego — nieprzygotowane odpowiedzi, spontaniczne komentarze lub niekontrolowane wyjaśnienia potrafią obciążyć podejrzanego, nawet gdy nie było takiej intencji. Adwokat dba również o przestrzeganie przez organy ścigania procedur procesowych, zgłasza ewentualne nieprawidłowości i wnioskuje o wyłączenie nielegalnie zebranych dowodów.
Adwokat łącznikiem z bliskimi
Podczas aresztu bardzo mocno ograniczone są prawa podejrzanego. Jedyną osobą, która bez ograniczeń może kontaktować się z osadzonym, jest właśnie adwokat. Z kolei rodzina lub inne osoby muszą każdorazowo wnosić wniosek o widzenie z tymczasowo aresztowanym do sądu lub uzyskać zgodę od prokuratora. Ograniczony jest także kontakt telefoniczny aresztowanego z rodziną — w praktyce często nie jest w ogóle możliwy, a jeśli następuje, to z reguły w obecności funkcjonariusza Służby Więziennej lub prokuratora. Kontroli podlega również korespondencja aresztowanego, co sprawia, że jej obieg trwa wyjątkowo długo. Z pomocą znów przychodzi tutaj adwokat, który może pomóc w wymianie niektórych informacji między rodziną a aresztowanym. Oczywiście informacje te nie mogą utrudniać postępowania — nie można za jego pośrednictwem przekazywać instrukcji dotyczących zacierania śladów czy wpływania na świadków.
Rola adwokata jako łącznika nabiera szczególnego znaczenia w przypadkach, gdy osadzony potrzebuje przekazać bliskim informacje o pilnych sprawach życiowych — potrzebach finansowych rodziny, działaniu firmy, opłatach czy dokumentach wymagających załatwienia. Obrońca może także wyjaśnić członkom rodziny procedury dotyczące przekazywania paczek, listów i przesyłek pieniężnych, co w początkowej fazie aresztu bywa dla bliskich zupełnie niezrozumiałe.
W czym jeszcze może pomóc adwokat?
Jak już wspomnieliśmy na początku, adwokat może pomóc w skróceniu czasu izolacji. W tej sytuacji ważne jest podjęcie szybkich działań. W ciągu siedmiu dni od daty ogłoszenia postanowienia adwokat może złożyć zażalenie na tymczasowe aresztowanie swojego klienta. W zażaleniu należy precyzyjnie wykazać, dlaczego zastosowanie aresztu jest nieuzasadnione — na przykład przedstawić okoliczności wskazujące na brak zagrożenia matactwem, stałe miejsce zamieszkania, czyste konto karne, poręczenie społeczne ze strony pracodawcy. Im bardziej rzeczowa i oparta na dowodach argumentacja, tym większa szansa na zmianę postanowienia przez sąd odwoławczy.
Co ważne, doświadczony adwokat daje także wsparcie psychologiczne. Sytuacja aresztowania bywa wstrząsem dla podejrzanego i jego rodziny. Obrońca rozmawiając z klientem, wyjaśnia mu przebieg postępowania, tłumaczy poszczególne decyzje procesowe, przygotowuje na możliwe scenariusze. To pozwala osobie osadzonej zachować zimną krew i podejmować rozsądne decyzje. W razie niesłusznego aresztowania — gdy po zakończeniu postępowania dochodzi do uniewinnienia lub umorzenia sprawy — adwokat pomoże uzyskać odszkodowanie. Przysługuje ono z mocy ustawy o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej. Wysokość odszkodowania uzależniona jest od czasu trwania aresztu, charakteru sprawy oraz cierpienia doznanego przez osobę aresztowaną. Aby je skutecznie wyegzekwować, potrzebna jest szczegółowa dokumentacja przebiegu sprawy oraz wykazanie, że środek zapobiegawczy został zastosowany wadliwie.
Adwokat reprezentuje także klienta w trakcie kontroli prokuratorskiej lub sądowej okresu stosowania aresztu — po upływie każdego okresu, na jaki orzeczono izolację, prokurator lub sąd weryfikuje zasadność jej dalszego stosowania. To właśnie podczas takich posiedzeń obrońca ponownie wnosi o zmianę środka zapobiegawczego, wskazując na upływ czasu, zebranie głównych dowodów, zakończenie określonych etapów śledztwa.