Język niemowląt

Pierwsze półrocze życia

Odczytywanie języka ciała w praktyce najważniejsze jest w pierwszych sześciu miesięcy życia niemowląt. U starszych dzieci wzrasta świadomość kontroli odruchów (np.: samouspokojenie przez włożenie i ssanie kciuka).

Jednak warto także później dokładnie obserwować zachowania niemowlaka. Zmiany zachodzące w zachowaniu dziecka pozwalają rozpoznać indywidualny sposób wyrażania pociechy, ale także wcześniej wykryć ewentualne nieprawidłowości rozwoju lub dolegliwości.

Poniżej znajdziecie typowe rodzaje płaczu oraz elementy ruchowe odpowiadające najczęstszym potrzebom i dolegliwościom niemowląt.

Gazy, ból

Płacz gwałtowny, głośny, nie poprzedzony żadnym wstępem. Niemowlę może wstrzymywać oddech między kolejnymi sekwencjami płaczu.

Charakterystyczne dla gazów lub bólu elementy mowy ciała to:

• język zawinięty do góry, bez odruchu ssania,
• podnoszenie nóg do klatki piersiowej,
• usztywnienie tułowia,
• usta wykrzywione jak do płaczu, ale bez żadnego odgłosu, po chwili płacz poprzedzony sapnięciem,
• grymas (twarz pomarszczona), może byś przyspieszony oddech w pozycji leżącej, przewracanie oczami, wyraz twarzy przypominający uśmiech,
• nieskoordynowane ruchy rąk,
• ruchy wijące tułowia, przenoszenie pośladków z boku na bok.

Naturalnie ruchy ciała towarzyszą płaczowi lub występują naprzemiennie, poprzedzają płacz.

Głód

Pokasływanie z dolnej części gardła, po którym występuje krótki płacz, który z czasem przekształca się w rytmiczne: łaa, łaa, łaa… (typowy filmowy płacz dziecka).

Towarzyszą mu ruchy ciała:

• skręt w bok i wyciągniecie szyi oraz otwarte usta,
• wyginanie do tyłu i poszukiwanie głową (piersi lub butelki),
• usta ściśnięte,
• boki języka podniesione do góry (korytko),
• podnoszenie dłoni do buzi i próby ssanie palców (pod warunkiem, że od ostatniego karmienia upłynęło powyżej 2,5 godziny).

Mokra pielucha

Rzadko występuje płacz, chyba że będący wynikiem przechłodzenia z powodu przepełnienia pieluchy i zmoczenia także ubrania (patrz „przechłodzenie”).

Mokrej pieluszce zwykle towarzyszą ruchy wijące tułowia, przenoszenie pośladków z boku na bok. Choć musicie mieć świadomość, że nie wszystkie dzieci sygnalizują mokrą pieluchę.

Nadmiar bodźców

Intensywny i długotrwały płacz trudny to odróżnienia z płaczem wynikającym z przemęczenia. Nierzadko nadmiar bodźców jest właśnie wynikiem przemęczenia. Mogą go spowodować np.: próby zabawiania dziecka, kiedy chce spać.

Charakterystycznym symptomem nadmiaru bodźców jest tzw. „zapatrzenie”, tj. wzrok utkwiony w jednym punkcie, oczy szeroko otwarte bez mrugania, które może poprzedzić płacz lub występować naprzemiennie.

Należy dziecko odizolować od bodźców słuchowych i wzrokowych. Zanieść do łóżeczka, zasłonić żaluzje, przyciszyć lub wyłączyć muzykę, etc.

Potrzeba bliskości

Dźwięki przypominające miauczenie kota przechodzące w krótkie „łaa”, któremu towarzyszy rozglądanie się (szukanie matki).

Szybka reakcja na potrzebę bliskości pozwala uniknąć uspakajania dziecka na rękach. Zwykle wystarczy poklepanie po plecach i kilka ciepłych słów, które z punktu widzenia wychowania jest korzystniejsze bo rozwija samodzielność.

Potrzeba zmiany otoczenia

Marudzenie, pojękiwanie, ale nie płacz.

• odwracanie wzroku od przedmiotów i osób znajdujących się w polu widzenia,
• zabawa palcami u rąk,
• przekręcanie się i wykręcanie głowy na boki.

Należy dziecko przekręcić, zmienić bok, położyć w innym miejscu. Jeśli nic to nie daje, a dziecko w dodatku zaczyna płakać z dużym prawdopodobieństwem jest zmęczone i należy je uśpić.

Przechłodzenie

Płacz głośny, któremu towarzyszy:

• drżenie dolnej wargi,
• sinienie ciał i kończyn,
• ruchy wijące z przenoszeniem pośladku z boku na bok,
• gęsia skórka.

Sprawdzić pieluchę, ubranko czy nie jest mokre. Przebrać jeśli trzeba, przykryć.

Przegrzanie, zbyt długi płacz

W przypadku przegrzania charakterystyczne jest marudzenie połączone z ciężkim oddechem (zadyszką). Przy braku reakcji w ciągu kilku minut przechodzi w płacz.

• chłodna i wilgotna skóra (dziecko jest spocone),
• wypieki na twarzy, tułowiu,
• mogą być widoczne żyłki na skroniach (z powodu wstrzymywania oddechu).

Efekty mogą być także przyczyną zbyt długiego płaczu.

Przejedzenie

Marudzenie analogiczne do tego co przy potrzebie zmiany otoczenia, ale występujące bezpośrednio po karmieniu. Może przechodzić w płacz.

Marudzeniu towarzyszy plucie.

Samouspokojenie

Często mylone jest z głodem ze względu na to, że cechą charakterystyczną jest ssanie języka.

Zmęczenie

Nieregularne marudzenie, które przy braku reakcji przekształca się w zawodzenie, a następnie w głośny płacz. Płacz trwa przez jakiś czas, ale przy dalszym barku reakcji zmęczone dziecko wreszcie zasypia. Choć naturalnie odradzamy taki sposób postępowania.

Typowe objawy zmęczenia to:

• ziewanie,
• ruch głowy z boku na bok,
• opadanie głowy (jak zasypianie na dzięcioła),
• czerwone, przekrwione oczy,
• powolne zamykanie oczu i szybkie otwieranie (wielokrotnie),
• silne, nieskoordynowane kopanie,
• trzymane na rękach wije się.

Płacz przypomina płacz głodowy, a ruchy wijące mogą wskazywać na kolkę, dlatego rozpoznanie zmęczenia wymaga pewnej wprawy.

Podsumowanie

Poznanie języka niemowląt, podobnie jak każda inna nowa umiejętność, wymaga praktyki. Kluczem jest zrozumienie, że niemowlęta nie przeżywają złości, czy innych dorosłych zachowań, a jedynie te błędnie są interpretowane przez rodziców.

Wiedząc, co dziecko nam mówi, możemy prawidłowo zareagować na jego potrzeby, dzięki czemu stajemy się lepszymi rodzicami, a przecież o to właśnie chodzi.

Materiały źródłowe:
Język Niemowląt – Tracy Hogg, Melina Blau – Bauer-Weltbild 2003.
Pierwszy rok życia dziecka – Heidi Murkoff, Arlene Eisenberg, Sandee Hathaway B.S.N. – Rebis 2008.

Królowa Południa | 26 kwietnia 2009